Zamrożone kompasy

Gdy lawa stygnie, znajdujące się w niej minerały bogate w żelazo utrwalają kierunek pola magnetycznego Ziemi w danym momencie — to skamieniały kompas. Odczytując wystarczająco dużo takich zamrożonych kompasów, można określić przybliżoną dawną szerokość geograficzną i orientację; samo pole magnetyczne nie pozwala ustalić dawnej długości geograficznej.

Pole magnetyczne Ziemi również od czasu do czasu odwraca się — północ i południe zamieniają się miejscami. Na dnie oceanów te odwrócenia są zapisane jako symetryczne pasy magnetyczne po obu stronach grzbietu śródoceanicznego, niczym nagranie na taśmie pokazujące powstawanie dna oceanicznego.