การรับความรู้สึกหรือการรับรู้?

นักจิตวิทยาแบ่งสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อคุณเห็นใบหน้า ได้ยินเพลง หรือลิ้มรสมะนาวออกเป็นงานสองอย่าง

• การรับความรู้สึก เป็นงานแรก เซลล์เฉพาะทางที่เรียกว่า ตัวรับ รับพลังงานทางกายภาพรูปแบบหนึ่ง (แสง คลื่นเสียง ความดัน สารเคมี) แล้วเปลี่ยนให้เป็นสัญญาณไฟฟ้าที่ระบบประสาทนำไปใช้ได้ การเปลี่ยนนี้เรียกว่า การแปลงสัญญาณ ในดวงตา ตัวรับคือ เซลล์รูปแท่งและเซลล์รูปกรวย ในจอตา ดวงตาแต่ละข้างมีเซลล์รูปแท่งประมาณ 120 ล้านเซลล์ และเซลล์รูปกรวยประมาณ 6 ล้านเซลล์
• การรับรู้ เป็นงานที่สอง สมองจัดระเบียบและตีความสัญญาณเหล่านั้น ทำให้รูปแบบของแสงและความมืดกลายเป็น "เพื่อนของฉันที่อยู่ห่างออกไปสิบเมตรกำลังโบกมือ"

การรับความรู้สึกเพียงอย่างเดียวเป็นเพียงกลุ่มสัญญาณที่สับสน การรับรู้ทำให้สัญญาณเหล่านั้นมีความหมาย

การรับรู้ทำงานไปพร้อมกันสองทิศทาง

• การประมวลผลจากล่างขึ้นบน (ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล) เริ่มจากสัญญาณต่าง ๆ โดยจะตรวจจับขอบ รูปทรงสี และการเคลื่อนไหวก่อน แล้วนำมารวมกันเป็นสิ่งที่ใหญ่ขึ้น
• การประมวลผลจากบนลงล่าง เริ่มจากสิ่งที่คุณรู้อยู่แล้วและสิ่งที่คาดหวัง บริบท ความทรงจำ และเป้าหมายจะช่วยกำหนดความหมายของสัญญาณเหล่านั้น

ลองอ่านข้อความนี้: "ฉันชบออ่านนหี้" คุณน่าจะอ่านได้โดยไม่ลำบาก แม้ตัวอักษรจะสลับตำแหน่งกัน รูปร่างดิบ ๆ (จากล่างขึ้นบน) ยังตีความได้ไม่ชัดเจน แต่ความคาดหวังของคุณ (จากบนลงล่าง) ช่วยเติมเต็มประโยคให้สมบูรณ์ ทั้งสองทิศทางทำงานอยู่ตลอดเวลา และภาพลวงตามักเกิดขึ้นเมื่อทั้งสองไม่เห็นพ้องกัน

ภาพลวงตาไม่ใช่ความผิดพลาดของดวงตา แต่เป็นกฎที่สมองใช้เดาว่าฉากตรงหน้าน่าจะเป็นอย่างไร โดยแสดงให้เห็นในกรณีที่การเดานั้นผิด ในชีวิตประจำวัน กฎเหล่านี้ทำงานได้ดีมาก นี่จึงเป็นเหตุผลที่คุณรับลูกบอลหรือจำใบหน้าได้ภายในเวลาเพียงเสี้ยววินาที

ปัจจุบันนักวิทยาศาสตร์หลายคนอธิบายว่าสมองกำลังสร้าง การคาดการณ์ เกี่ยวกับโลกอยู่ตลอดเวลา แล้วตรวจสอบการคาดการณ์เหล่านั้นกับสัญญาณที่เข้ามา (กรอบแนวคิดนี้เรียกว่า การประมวลผลเชิงคาดการณ์) นี่เป็นแนวคิดที่กำลังอยู่ระหว่างการวิจัย ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ยืนยันแน่นอนแล้ว แต่ก็สอดคล้องกับสิ่งที่ภาพลวงตาหลายอย่างแสดงให้เห็น