Algı mı, yoksa duyum mu?

Psikologlar bir yüz gördüğünde, bir şarkı duyduğunda veya limonun tadına baktığında olanları iki göreve ayırır.

• Duyum ilk görevdir. Reseptörler adı verilen özelleşmiş hücreler, fiziksel enerjinin bir biçimini (ışık, ses dalgaları, basınç, kimyasallar) algılar ve bunu sinir sisteminin kullanabileceği elektrik sinyallerine dönüştürür. Bu dönüşüme transdüksiyon denir. Gözde reseptörler, ağ tabakanın çubuk ve koni hücreleridir. Her gözde yaklaşık 120 milyon çubuk ve yaklaşık 6 milyon koni bulunur.
• Algı ikinci görevdir. Beyin bu sinyalleri düzenler ve yorumlar; böylece bir ışık ve karanlık örüntüsü "10 metre uzakta el sallayan arkadaşım" anlamına gelir.

Duyum tek başına bir sinyal karmaşasıdır. Algı ona anlam kazandırır.

Algı aynı anda iki yönde işler.

• Aşağıdan yukarıya (veriye dayalı) işleme, sinyallerden başlar. Kenarlar, renkler ve hareketler önce algılanır, sonra daha büyük bütünler hâlinde birleştirilir.
• Yukarıdan aşağıya işleme, zaten bildiklerinden ve beklediklerinden başlar. Bağlam, bellek ve amaçlar, sinyallerin ne anlama geldiğini şekillendirir.

Şunu oku: "I lvoe reading tihs". Harfler karışık olsa da muhtemelen bunu zorlanmadan okudun. Ham şekiller (aşağıdan yukarıya) belirsizdi ama beklentilerin (yukarıdan aşağıya) cümleyi tamamladı. Her iki yön de sürekli çalışır ve iki yön aynı fikirde olmadığında çoğu zaman yanılsamalar ortaya çıkar.

Yanılsamalar gözlerindeki hatalar değildir. Bunlar, beyninin en olası sahneyi tahmin etmek için kullandığı kurallardır; ancak bu örnekte tahmin yanlıştır. Günlük hayatta bu kurallar çok iyi çalışır. Bu yüzden bir topu yakalayabilir veya bir yüzü bir saniyede tanıyabilirsin.

Günümüzde birçok bilim insanı beyni, dünya hakkında sürekli tahminler yapan ve sonra bunları gelen sinyallerle karşılaştıran bir sistem olarak tanımlar (bu çerçeveye öngörücü işleme denir). Bu, kesinleşmiş bir gerçek değil, etkin biçimde araştırılan bir fikirdir; ancak yanılsamaların gösterdiği pek çok şeyle örtüşür.